Seria gier Grand Theft Auto

GTA III, Vice City i San Andreas

W 2001 roku na rynek trafiło przełomowe pod wieloma względami Grand Theft Auto III, dające graczowi kontrolę nad wiecznie milczącym amerykańskim przestępcą Claudem Speedem. Przez pół roku gra była tytułem ekskluzywnym dla konsoli PlayStation 2, jednak później ukazała się też na PC, a z czasem i na Xboksie.

W 2002 roku na PS2 zadebiutowało Grand Theft Auto: Vice City, osadzone w latach osiemdziesiątych XX wieku; wydania na PC i Xboksa pojawiły się rok później. W 2004 roku wydano Grand Theft Auto Advance, które jako jedyne z całej serii trafiło wyłącznie na przenośną konsolę Game Boy Advance. W tym samym roku na PS2 ukazała się kolejna główna część serii, czyli Grand Theft Auto: San Andreas, w której gracz wcielał się w Carla Johnsona, starającego się stanąć na czele mafii. Ze względu na swoją popularność, z czasem gra doczekała się wielu konwersji na różnorodne platformy – od komputerów osobistych, przez konsole, skończywszy na urządzeniach mobilnych.

W październiku 2005 roku pojawiło się Grand Theft Auto: The Trilogy, stanowiące pakiet trzech gier: GTA III, GTA: Vice City i GTA: San Andreas. Ponadto w tym samym miesiącu zadebiutowało Grand Theft Auto: Liberty City Stories, będące spin-offem GTA III, osadzonym na kilka lat przed wydarzeniami znanymi z tej produkcji. Listopad 2006 roku przyniósł graczom posiadającym PSP lub PS2 kolejną poboczną odsłonę serii; Grand Theft Auto: Vice City Stories opowiadało o wydarzeniach mających miejsce na dwa lata przed fabułą GTA: Vice City. W 2007 roku na PC pojawiło się Grand Theft Auto: Trilogy, stanowiące zestaw trzech pierwszych odsłon cyklu wraz z GTA: London 1969.

GTA IV i GTA V

W 2008 roku ukazała się czwarta główna część serii, zatytułowana Grand Theft Auto IV, której głównym bohaterem był imigrant z Europy Wschodniej – Niko Bellic. W 2009 roku został wydany jeszcze jeden spin-off cyklu – Grand Theft Auto: Chinatown Wars. Pierwotnie zagościł on na konsoli Nintendo DS, ale kilka miesięcy później można było w niego zagrać również na PSP.

W 2013 roku na PS3 i X360 pojawiło się długo oczekiwane Grand Theft Auto V. Gra pozwalała nam wcielić się w trzy postacie, pomiędzy którymi mogliśmy przełączać się w dowolnej chwili. Tytuł mógł się pochwalić dopracowaną kampanią fabularną, jednak prawdziwe triumfy święcił jego tryb multplayer, czyli Grand Theft Auto Online. W 2014 roku produkcja trafiła na konsole PlayStation 4 oraz Xbox One, w 2015 roku pojawiła się na PC, z kolei w 2022 roku zadebiutowała na PlayStation 5 oraz Xboksach Series X/S.

W międzyczasie, bo w listopadzie 2021 roku, do sprzedaży trafiło Grand Theft Auto: The Trilogy – The Definitive Edition, czyli zestaw remasterów trzech części serii – GTA III, GTA: Vice City oraz GTA: San Andreas. Ze względu na liczne błędy i ogólne niedopracowanie, kompilacja doczekała się bardzo chłodnego przyjęcia.

GTA VI

Plamę po tym pakiecie miało zmazać Grand Theft Auto VI, które doczekało się oficjalnej zapowiedzi w grudniu 2023 roku. Z opublikowanego wówczas zwiastuna wynikało, że tytuł zabierze nas do fikcyjnego stanu Leonida (skupionego wokół miasta Vice City), a jego głównymi bohaterami będą Lucia (czyli pierwsza grywalna postać żeńska w historii serii) i jej chłopak. Oczywiście w GTA 6 nie mogło zabraknąć rozbudowanego trybu multiplayer, który wzorem swojego poprzednika z piątej części serii, miał być rozwijany przez wiele lat po premierze tej pozycji.

Fabuła w grach z serii Grand Theft Auto

Poszczególne gry z cyklu GTA nie są ze sobą bezpośrednio powiązane. Akcja każdej z nich toczy się w różnych okresach (m.in. lata 80. i 90. ubiegłego wieku oraz pierwsza i druga dekada XXI wieku), w rozmaitych fikcyjnych miastach wzorowanych na amerykańskich metropoliach (np. Liberty City przypomina Nowy Jork, a Vice City podobne jest do Miami). Wspólny mianownik stanowi gangsterska tematyka. We wszystkich częściach serii wcielamy się w postacie, które działając z różnych pobudek, pną się po szczeblach kariery przestępczego półświatka. Ich przeciwnikami są zaś z reguły czarne charaktery, z którymi muszą wyrównać rachunki. Ponadto produkcje spod szyldu GTA to satyry piętnujące wszechobecny konsumpcjonizm i stanowiące krytykę stereotypowej „amerykańskości”.

Gameplay w grach z cyklu GTA

Gry z serii Grand Theft Auto łączą elementy sandboksów (po otwartych światach każdej z nich poruszamy się na piechotę oraz przy pomocy rozmaitych pojazdów i maszyn), gier akcji i RPG. Pierwsze dwie odsłony i dodatki do nich prezentują wydarzenia z perspektywy top-down, jednak w kolejnych częściach akcję oglądamy zza pleców bohatera (TPP). Ponadto od trzeciej odsłony cyklu w każdej z nich mamy do czynienia ze spójną fabułą i uzasadnioną motywacją działań bohatera.

Warto również wspomnieć, że specjalnie na potrzeby GTA III nagrano kilka godzin audycji radiowych, których gracz miał okazję odsłuchać podczas jazdy samochodem; dodatek ten stał się charakterystyczną cechą każdego późniejszego GTA. W Grand Theft Auto: San Andreas wprowadzono sporo unikalnych zmian, jak współczynnik głodu bohatera i możliwość wpływania na masę oraz wygląd jego ciała, planowanie i przeprowadzanie włamań do wybranych mieszkań czy pływanie. Szereg nowości przyniosło również Grand Theft Auto V. Sztandarowe to wprowadzenie do gry trzech głównych postaci, w które wcielamy się naprzemiennie, a także bardzo rozbudowany tryb multiplayer, nazwany Grand Theft Auto Online. Ten ostatni z czasem stał się niejako osobną pozycją, rozwijaną jako gra-usługa.

Kontrowersje i sukces serii GTA

Cykl Grand Theft Auto od początku wzbudzał kontrowersje. Już sam jego tytuł w slangu półświatka oznacza „utalentowanego złodzieja samochodów”. Dodatkowo wraz z premierą GTA III pojawiły się oskarżenia m.in. o epatowanie przemocą i erotyką. Mimo to (a może dzięki temu) seria Grand Theft Auto może poszczycić się rekordową sprzedażą. W sierpniu 2024 roku firma Take-Two Interactive informowała o 430 milionach sprzedanych egzemplarzy wszystkich odsłon cyklu, z czego ponad 200 milionów należało do Grand Theft Auto V.