Nie wiem, jak powstał Fortnite, ale wiem, z kim sypiał Cliff Bleszinski. Jego autobiografia jest bardzo dziwną lekturą

Wydana niedawno po polsku przez wydawnictwo SQN autobiografia Cliffa Bleszinskiego, współtwórcy Jazz Jackrabbit, Unreala i Unreala Tournament, a także Gears of War i Fortnite, to cudowny przykład spowiedzi, w której zabrakło pokuty. Bleszinski napisał Control Freak w taki sposób, jakby opowiadał historię Rolling Stonesów – mniej jest tu więc o warsztacie i rzemiośle tworzenia gier, więcej zaś o splendorze i imprezie. Po przeczytaniu Control Freak nie wiem więc do końca, jak powstał Fortnite, ale wiem za to, ile Bleszinski wypił, z kim poszedł do łóżka, kogo zdradził i co myśli o swojej ex. To historia, która próbuje być historią gwiazdy rocka, czyli prowadzi nas od zera do lambo za miliony, aby potem pokazać, jak niekoniecznie trzeźwa gwiazda spada z firnamentu.

Znacie podobne filmy i książki: początkujący muzyk odnosi ogromny sukces, zarabia pieniądze, ale na szczycie, w blasku fleszy i świateł jupiterów, nie potrafi odnaleźć szczęścia, a jego kolejne decyzje prowadzą go do nieuniknionej autodestrukcji. Tego rodzaju opowieści mają być efektownymi świadectwami bicia się w pierś, pokazania: zobaczcie, jak spieprzyłem. To narracje z morałem, bo opowiadają o cenie, jaką płaci się za sukces. Ale Bleszinski robi to, mam wrażenie, nieszczerze, nie wyciągając ze swojego doświadczenia wniosków. Ważniejsza jest tu autokreacja niż opowieść o grach. Końcówka książki sprawia wrażenie, jakby Bleszinski w końcu wszystko zrozumiał i osiągnął upragnioną mądrość. Ale ja po lekturze sądzę, że on wcale nie jest mądrzejszy. No i, przy całym szacunku do giereczkowa, nie jest żadną gwiazdą rocka.

Od zera do bohatera

CliffyB – bo tak brzmi jego internetowa ksywka – zaczyna od swojego dzieciństwa i dorastania, powoli rysuje przed nami swoją sytuację rodzinną i hobby, a potem zupełnie pionierskie czasy tworzenia gier. Control Freak to próba autobiografii, więc rozpisywanie się o dzieciństwie jest zupełnie na miejscu, choć prawdę powiedziawszy, nie wiem, czy akurat w przypadku dewelopera gier (nawet tak zasłużonego) jest to wiedza mi do czegoklwiek niezbędna. Przykładowo, raczej nie musiałem czytać o tym, jak ojciec Bleszinskiego nakrył go w pokoju ze świerszczykami, kiedy ten przeglądał rozkładówki nagich modelek. Ta próba przepisania historii swojego życia z zawodu dewelopera gier na profesję rockowej gwiazdy wypada tu cokolwiek niezręcznie, miejscami wręcz żałośnie.

Blesziński nie oszczędza nam niczego – opowiada o wszystkich tych rzeczach, które człowiek zazwyczaj próbuje zamieść pod dywan. Opowiada więc o błędach mniejszych i większych, opowiada o wstydzie i żalu. Opowiada o swoich związkach i romansach. Opowiada o alkoholu na imprezach branżowych, ale mówi też o naprawdę dotkliwych, łamiący dziecko traumach, których, pozwolicie, nie będę przytaczał. Szybko rozumiemy, że ma to być naprawdę szczera spowiedź.

Książka przechodzi przez wszystkie ważne punkty jego kariery. Poczytamy więc o początkach Epic Games, gdy siedziba mieściła się jeszcze w domu rodziców Tima Sweeneya, poczytamy o tym, jak rodził się Unreal oraz Unreal Tournament, ale również Jazz Jackrabbit – gra, na marginesie, ważna dla mnie w wieku dziecięcym. Będziemy świadkować, jak pojawiają się pierwsze pieniądze, a Epic powoli rozpędza się ze swoim Unreal Engine. Przejdziemy również przez trzy części Gears of War, zaledwie zahaczymy o Fortnite’a (jeszcze w wersji z zombie, nie battle royale), a potem poczytamy szerzej i głebiej o LawBreakers i Radical Heights.

Niestety, proces tworzenia tych wszystkich gier został opisany raczej po łebkach, w sposób rwany, bez określenia czasu, miejsca, a nawet osób. W jednym rozdziale czytamy więc o tym, jak w środku procesu powstawania gry Cliff Bleszinski głowi się nad sposobem działania broni w Gears of War 2, aby nagle kilka stron dalej przeskoczyć do sytuacji po premierze. Nie wiemy, co się działo pomiędzy. I niestety tak jest w przypadku niemal każdej z tych gier, bo Bleszinski, jak sam nas informuje w posłowiu, chciał napisać książkę o sobie, a nie o grach. Szkoda, bo momentami jest naprawdę ciekawie: poznajemy anegdoty z pracy jednej z największych firm produkujących gry na świecie (dowiadujemy się na przykład, że blizny na twarzy Marcusa Fenixa to wynik alkoholu i energetyków, pod których wpływem Bleszinski zemdlał i rozbił sobie głowę); poznajemy też bliżej takie persony z branży jak wspomniany Tim Sweeney, Mark Rein czy Rod Fergusson. Anegdoty z pracy studia toną jednak w gwiazdorskim życiu Bleszinskiego, a przynajmniej czymś, co próbuje to życie naśladować.

Paradoksalnie najlepiej została opisana praca przy LawBreakers i Radical Heights. Piszę „paradoksalnie”, bo wiemy, jak skończyła się przygoda z własnym studiem Boss Key Productions. Te fragmenty uważam jednak za najlepsze – pokazują pełne przejście od zachłyśnięcia się optymizmem, przez moment zderzenia się z rzeczywistością, aż po wyciągnięcie wtyczki. Czytamy więc, jak stopniowo firma zmierza ku zagładzie, jak LawBreakers po prawdzie się rodzi, ale tylko po to, aby niemal natychmiast umrzeć, patrzymy, jak nadzieje i ambicja rozbijają się o bezlitosny rynek, na którym królował wówczas Overwatch. Widać, że Cliff Bleszinski jest tu szczery, a same te rozdziały ukazujące nieubłagany rozpad firmy, piętrzące się problemy i topniejące środki na koncie, to dobra lektura dla początkującego dewelopera.

„Nie ma nic dziwniejszego niż nerd z nieograniczonym budżetem” – CliffyB

Niestety, przez większość czasu mamy wrażenie, że ważniejsze dla Bleszinskiego od faktycznej pracy nad grą jest to, jak prezentuje się przed kamerami i jak wypada w mediach. A jeśli akurat nie zajmuje się tym, jak mu poszło na danej prezentacji, to opowiada nam o swoich związkach. Wszystko to jednak zamyka w przedziwnej narracji podnieconego chłopca, który miejscami jest nieznośny, małostkowy, zazdrosny i zwyczajnie absolutnie pogubiony w życiu. To nie zbrodnia, bo wszyscy albo wielu z nas w tym życiu się gubi, ale…

To przepisywanie pracy producenta i designera gier na gwiazdkę rocka zwyczajnie mnie w tej książce krępowało. Gdy opisuje swoje wyjścia na scenę na E3 czy GDC, aby zaprezentować światu gameplay gry, czułem się, jakbym nie czytał pamiętników Micka Jaggera, ale wynurzenia nieznanego nikomu gościa przeświadczonego o swojej wielkości, który kompromituje się w programie Idol na Polsacie. Czuć w tej narracji kompleksy, do czego zresztą sam Bleszinski się przyznaje. Po to w końcu przedstawia nam swoje dzieciństwo i dojrzewanie, abyśmy zrozumieli, dlaczego w dorosłym życiu zachowuje się tak, a nie inaczej – i dlaczego tak pragnie uznania wśród większych od niego. W pewnym momencie przeczytamy wspomnienia z wystąpienia na GDC, w czasie którego Bleszinski zwrócił się do siedzącego na sali Shigeru Miyamoto, ojca współczesnego Nintendo:

Tymi znajomościami Bleszinski chwali się co jakiś czas – obok Miyamoto poczytamy również o Billu Gatesie czy Hideo Kojimie.

Dramat literackiej postaci Cliffa Bleszinskiego (podkreślam: literackiej, bo tylko w tej postaci znam autora) polega na tym, iż on sądzi, że ta książka jest świadectwem jego doświadczenia czy też nauczki; że to cezura, która oddziela go od być może nie do końca fajnego lub niesatysfakcjonującego życia, jakie prowadził. Tymczasem w mojej ocenie CliffyB myli się okrutnie, a dowodem na to niech będzie chociażby sączący się spomiędzy wersów książki etanol.

Żyj jak prawdziwa gwiazda rocka

Nie trzeba być bowiem Ewą Woydyłło, aby w czasie lektury wykryć, że Bleszinski jakoś za często sięga po flaszkę, ale akurat tego tematu autor zupełnie nie domyka. W pewnym momencie opisuje, jak rozwalił sobie głowę po pijaku, poświęca zresztą to tu, to tam kilka zdań refleksji o pijaństwie, ale robi to w taki sposób, jakby próbował się od tego zdystansować. A przecież sam CliffyB mówi w posłowiu, że to nie książka o branży, a o nim samym. To jego scena, na którą nas zaprasza i opowiada bez ogródek o wszelkich, nawet najbardziej strasznych traumach i o tym, jakim człowiekiem go to uczyniło. Ale choć dochodzi w książce do wniosków, że może nie powinien tyle pić, tłumaczy to danym momentem, natłokiem pracy i stresem – zaledwie punktem na osi czasu, który przecież minie. Refleksja co do tego, żeby wódkę odstawić, nie nadchodzi. Bo wszelkie ewentualne problemy z nią związane to eksces, a nie norma… Minie dobrych kilka lat od publikacji amerykańskiego wydania książki nim Bleszinski opowie o tym bardziej szczerze i dojrzale, w wywiadzie dla 80 Level: „I was a functioning alcoholic. Then I became a non-functioning alcoholic."

Kobiety w życiu Bleszinskiego (nigdy nie sądziłem, że napiszę taki nagłówek)

Podobnie jest z innymi przywarami charakteru Bleszinskiego. Z jednej strony wspiera obecność kobiet w gamedevie, mocno i bez ogródek krytykuje graczy, którzy nabuzowani aferą gamergate niszczyli Zoe Quinn życie. A z drugiej… Są takie momenty w tej książce, że zastanawiasz się, jakim cudem ten facet w ogóle z jakąkolwiek kobietą się związał. Bleszinski przeprowadza nas przez rozpad swojego małżeństwa – nie szczędząc krytyki pod adresem żony, która go, mówiąc najkrócej, nie rozumie, ale to wszystko ok, bo ja też CliffiegoB nie rozumiem, na przykład nie rozumiem, dlaczego jakiś deweloper gier najeżdża na swoją byłą żonę w książce – a potem opowiada nam, jak wyrwał sobie (chyba) dziennikarkę na E3, jak innym razem sypiał z koleżanką z branży. Zupełnie nie rozumiem, czemu ma to służyć, oprócz dziwnego, żenującego nadymania własnego ego.

O jednym ze swoich związków pisze na przykład tak:

I w następnej linijce dodaje:

Te fragmenty znajdowałem niekomfortowymi. Być może czegoś tu po prostu nie rozumiem, a być może mnie zupełnie nie obchodzi, z kim sypia deweloper, który zrobił Jazz Jackrabbit.

Jeszcze innym razem CliffyB siedzi na służbowym spotkaniu poświęconym zbliżającej się premierze Gears of War. Dostaje SMS-a od swojej (nieświadomej tego) dziewczyny:

Pomijam już, jak niesłychanie bawi mnie, gdy pisze, że „żyje do pierwszego” w wypasionym mieszkaniu (i pewnie płacze w nowym lambo), pomijam, że przy okazji wytyka swojej dziewczynie – publicznie – fakt, że jest z bogatej rodziny, więc nie ma prawa go zrozumieć. Najbardziej bawi mnie jednak jego małostkowa irytacja. Bo choć zdarzyło mi się dostać wiele razy w czasie ważnego spotkania wiadomość od swojej dziewczyny, matki, ojca albo banku, nigdy nie pomyślałem, żeby z tego powodu zerwać, tak z dziewczyną, z rodziną czy z bankiem. Być może to zapomniana wiedza, ale SMS ma to do siebie, że zapisuje się w telefonie; nie trzeba go ani odczytywać w czasie ważnego spotkania, ani na niego odpowiadać. On spokojnie poczeka. O czym ty w ogóle, Cliffy, gadasz?

Wszystkie te kobiety w Control Freak zamiast utwierdzać jego pozycję gwiazdy raczej ją dekonstruują – pokazują, jak Bleszinski jest pogubiony, w życiu i biznesie. Pogubiony i na szybko próbujący wypełnić wszelkie ziejące pustką dziury w życiu i charakterze swoją autokreacją mistrza imprezy. Oczywiście to strategia obronna. Spowiedź ma służyć złapaniu dystansu, który nas, czytelników, ma zapewnić, że po prawdzie był gwiazdą rocka, ale był też idiotą, ale teraz jest już mądrą gwiazdą rocka, bo zrozumiał swoje błędy.

Po co to całe gwiazdorzenie?

W Control Freak przechodzimy z Bleszinskim przez proces dojrzewania, w dużej mierze oparty na racjonalizowaniu popełnionych błędów i losowych wydarzeń. Miejscami jest bardzo niekomfortowo i zastanawiamy się, dlaczego w ogóle to wszystko czytamy, dlaczego deweloper całkiem udanych gier w ogóle nam o tym opowiada, bo my – skuszeni nazwiskiem i grami na okładce – chcieliśmy tylko poczytać o Gearsach, a nie o tym, jak zdradził swoją żonę w hotelu z 19-letnią fanką. Dziwna ta spowiedź Cliffa Bleszinskiego. I choć sądzę, że rzeczywiście jest jakaś różnica między gówniarskim CliffimB z początku tej książki a Cliffem Bleszinskim na jej końcu, tak uważam, że ta różnica nie jest duża – bo sam zamysł tej opowieści ją dekonspiruje, dekonstruuje i uniemożliwia bohaterowi zejście ze sceny. Ze sceny, z której być może powinien zejść, aby rzeczywiście spojrzeć na swoje życie z boku. No cóż, mogło być gorzej. Mógł zamieścić w swojej książce ulubione przepisy kulinarne.

Być może mój zarzut wynika z mojej własnej, ograniczonej perspektywy… ale ja zwyczajnie nie traktuję deweloperów gier jak gwiazd. Chwała i splendor tych największych nazwisk jest niezaprzeczalna, ale stawiam konia z rzędem, że Iwiński i Kiciński mogą ze spokojem przejść Krakowskim Przedmieściem bez atakującej ich grupy rozemocjonowanych fanów. No więc Mick Jagger nie może.

I, biorąc to wszystko powyżej pod rozwagę, czy ja zniechęcam Was do zakupu tej książki? Czy nie warto jej przeczytać? Na przekór odpowiem: otóż warto. Z różnych powodów czytamy literaturę – Control Freak jest niezłym przykładem tego, jak książka może opowiedzieć człowieka, który ją napisał. Opowiada jednak zupełnie co innego, niż autor zamierzał i chciał osiągnąć. I to jest chyba w tej książce najcenniejsze.