Test kart microSDXC do przenośnej konsoli Asus ROG XBOX Ally X - tanie rozszerzenie pamięci na dane gry

Mobilne granie już od kilku lat cieszy się coraz większą popularnością. Najlepszym dowodem na to jest wysyp przenośnych konsol w ostatnim czasie. Nintendo Switch (2), Sony PlayStation Portal, Valve Steam Deck, czy np. Asus ROG Xbox Ally X. Naprawdę jest w czym wybierać jeśli sporo czasu spędzacie np. w autobusie, pociągu, a nie chcecie rozstawać się z ulubionymi grami. Nowe gry potrafią zajmować sporo miejsca i nawet 50-60 GB na jedną tylko grę nie jest dziś już niczym niezwykłym. Dosyć szybko pojawia się więc pytanie: jak rozszerzyć pamięć na dane gier? Na szczęście, producenci wspomnianych handheldów często udostępniają proste metody na rozszerzenie pamięci na dane/gry. Zwykle jest to slot na kartę microSD/microSDXC. Wybór kart tego typu jest ogromny, łatwo będzie więc kupić tą właściwą, prawda? Prawda?!

Jaka karta microSD do przenośnej konsoli? Poradnik jak nie popełnić błędu

Niestety nie… Choć na pierwszy rzut oka karty microSD są w zasadzie identyczne, różnią się pojemnością, no i szybkością, to „pod spodem” (także dosłownie) różnią się zasadniczo i jak pokazuje nasz test można wybrać naprawdę źle – do tego stopnia, że pobieranie gry lub skopiowanie jej na kartę zakończy się błędem. Dlatego też postanowiliśmy przygotować test i porównanie kilkunastu kart microSDXC z użyciem konsoli przenośnej Asus ROG XBOX Ally X. Warto jednak na wstępie zapoznać się ze słowniczkiem pojęć i podstawowym zestawem informacji dotyczącym oznaczeń.

Karty microSD – co należy wiedzieć? Standardy, typy, rodzaje, oznaczenia, klasy szybkości

1. microSD: to mniejsza wersja karty SD, elektrycznie są zgodne (są nawet proste adaptery).
2. microSDXC: oznaczenie „XC” (extender capacity) odnosi się do karty microSD o pojemności od 32 GB do 2 TB. Realistycznie na rynku praktycznie nie ma już innych kart microSD. Te mniejsze pojemności miały oznaczeni SDHC (od 4 GB do 32 GB).
3. UHS-I/UHS-II: większość kart na rynku jest typu UHS-I, ale te przeznaczone dla profesjonalistów (aparaty, kamery) mogą nosić oznaczenie UHS-II. Są one ze sobą kompatybilne, ale zwykle oznacza to redukcję prędkości do podstawy standardu UHS-I czyli ~90 MB/s.

1. microSDXC express: karta wygląda podobnie, ale realistycznie to zupełnie inny rodzaj technologii. Drugi rząd pinów (niezgodny z UHS-II) służy komunikacji w tempie sięgającym ~900 MB/s. Jeśli jednak wepniemy ją w czytnik/hosta UHS-I lub UHS-II, to szybkość będzie zwykle zredukowana do około 90 MB/s, tak ~10% jej możliwości (choć to jeszcze zależy od możliwości konkretnego hosta).
2. A1 lub A2: to realistycznie bardzo ważne oznaczenie dla kart używanych np. do gier. Oznacza szybkość z jaką dana karta może odczytać lub zapisywać bardzo małe pliki. A1 to minimum 1500/500 IOPS (operacji na sekundę), zaś A2 to minimum 4000/2000 IOPS. UWAGA! Nie dotyczy to kart microSD express.
3. Klasa szybkości V30, V60, V90: to istotny parametr, bo POWINIEN on być gwarancją ze strony producenta, że podczas ciągłego zapisu strumienia danych (tyczy się to właśnie wideo) karta będzie w stanie zapewnić minimalnie 30, 60 lub 90 MB/s (odpowiednio dla V30, V60, V90). Generalnie tak jest, aczkolwiek zdarzają się od tego wyjątki. Warto wiedzieć, że choć karty microSD UHS-I osiągają prędkości zapisu znacznie powyżej 60, czy nawet 90 MB/s, to nie znam takiej która miałaby takie oznaczenie (V60 lub V90). Oznaczenia V60 i V90 pojawiają się na kartach microSD UHS-II oraz kartach SD, zwykle też UHS-II.
4. Klasa szybkości U1, U3, C2, C6 itd. To już wychodzące oznaczenia, ale niestety potrafią wprowadzić zamęt, np. karta „UHS-I U 1 V10”. U1 czasem zwane jako UHS 1 (ważne, że jest tutaj cyfra arabska, a nie rzymska) oznacza minimalny zapis ciągły 10 MB/s. UHS 1 ? UHS-I. Jednocześnie, U1 to w zasadzie to samo co C10. Od czasu, gdy większość kart zapewnia spełnia wymogi dla V30, te starsze oznaczania z literką „U” oraz „C” wychodzą z użytku.

Na koniec tego segmentu postaram się przedstawić parametry, a może raczej zakres parametrów, których możemy spodziewać się w konkretnych segmentach od konkretnych typów kart:

	microSDXC UHS-I	microSDXC UHS-II	microSDXC express
typ:	UHS-I	UHS-II	I / express*
Klasa szybkości V	zwykle V30	zwykle V60, czasem V90	brak oznaczenia „V”
Oznaczenie A1/A2	A1/A2	A1/A2	A1**
Zakres szybkości:	odczyt: 80-90 MB/s zapis: 30-80 MB/s karty wykraczające poza oficjalny standard UHS-I: odczyt: 100-250 MB/s zapis: 80-180 MB/s	odczyt: 220-290 MB/s zapis: 60-190 MB/s	odczyt: 700-900 MB/s zapis: do 650 MB/s***

* ponieważ karty express są wstecznie kompatybilne z UHS-I (pierwszy rząd pinów), noszą też oznaczenie „I”.

** mają oznaczenie A1, ale realistycznie szybkość odczytu/zapisu losowego jest znacząco wyższa od A2 w kartach UHS.

*** karty SD express mają bufor SLC, tak jak SSD stosowane w naszych komputerach, w efekcie po kilku-kilkunastu sekundach ciągłego zapisu z szybkością typu 500-600 MB/s, prędkość spada do około 150-250 MB/s (zależnie od karty).

Tryb DDR dla kart UHS-I – pozornie nieistotny temat

Uważni czytelnicy zauważyli zapewne, że standard UHS-I przewiduje transfer do 104 MB/s (realnie mniej, ~90 MB/s – ze względu na komunikację), podczas gdy w tabeli powyżej wskazałem, że karty te mogą osiągać nawet 250 MB/s. Wynika to stąd, że standard UHS-I w podstawowej specyfikacji przewiduje działanie w trybie SDR104, podczas gdy producenci dla swoich flagowych kart zaczęli stosować tryb DDR (podobna zasada jak w pamięciach RAM). Przykładowo microSD DDR200 powinno w teorii pozwolić na maksymalny teoretyczny transfer do 200 MB/s, DDR225 do 225 MB/s itd. Część kart używa w teście – np. Kingston Canvas Go! Plus, Lexar Play, SanDisk GamePlay – to karty DDR225 właśnie… lub coś zbliżonego do tego.

Przeważnie, precyzyjne sterowanie tych „podkręconych” kart jest niekompatybilne lub słabo kompatybilne ze sobą. Efektem jest to, że karta jednego producenta działająca w trybie DDR200 niekoniecznie będzie szybko i/lub poprawnie w czytniku/hoście innego producenta, który też działa teoretycznie w trybie DDR200. Dla potwierdzenia przedstawiam w sumie cztery testy dwóch kart w dwóch czytnikach we wszystkich czterech kombinacjach:

1. karta microSDXC Kingston Canvas Go! Plus i polecany do niej czytnik Kingston MLPM,
2. karta microSDXC Samsung Pro Ultimate i dołączony do niej czytnik Samsung US-TG1AM03 z pionowym napisem.

Jeśli liczyliście, że zobaczycie tabelę z kompatybilnością konkretnych kart z konkretnymi czytnikami, to muszę Was zawieźć… Dopóki ktoś nie sprawdzi tej dokładnie kombinacji, to pewności mieć nie można. Są czytniki o podwyższonej kompatybilności (np. SanDisk QuickFlow), jak i karty które dobrze dogadują się z wieloma czytnikami, ale trudno tutaj o wskazanie jakiś jasnych i klarownych reguł. To o tyle istotne, że w konsoli Asus ROG XBOX Ally X też jest swego rodzaju czytnik (host), który ma konkretne parametry – jest kompatybilny z UHS-II, jak i obsługuje tryby DDR dla UHS-I – ale nie mogę powiedzieć, by był on w pełni kompatybilny ze wszystkimi kartami na rynku. Choć muszę przyznać, że na tle rynku jest powyżej średniej.

Karty microSD, które zostały przetestowane

Do testu udało się zebrać kilkanaście kart microSDXC, zwykle o pojemności 256 GB. Część była przeze mnie zakupiona, część nieodpłatnie dostarczona przez producentów. Jako fotograf i operator wideo mam ich całkiem sporo. Do zestawienia celowo dorzuciłem też starszą kartę – Samsung Evo Plus 2020 – to jedyna karta, którą posiadam z oznaczeniem A1. Jest to też karta działająca w ramach oficjalnego standardu UHS-I SDR103 (realistycznie do 90 MB/s).

Ciekawostką jest też obecność karty UHS-II w postaci Lexara Professional Gold microSDXC. Ciekawostka, ponieważ jest to karta przeznaczona do wideo (A1 – niska wydajność operacji na małych plikach), to też rzadki typ karty na rynku, ale że konsola Asus ROG Xbox Ally (X) obsługuje karty UHS-II, to obecność karty UHS-II wydała się konieczna.

Ciekawostką nr 3 jest karta SanDisk microSD Express, która jest kompatybilna z konsolą Nintendo Switch 2, a właściwie to tego typu karta jest przez tę konsolę wymagana. Oczywiście, microSD express w konsoli Asus ROG Xbox Ally działa w trybie UHS-I – nie ma innego wyjścia – ale co zaskakujące, używany jest któryś z trybów DDR, przez co transfer mieści się w zakresie 100-170 MB/s.

Co ważne, w każdym przypadku zmiana pojemności np. z 256 na 512 GB lub na 1 TB nie wpływa na wydajność. Zwykle karty o pojemności 128 GB lub mniejszej oferują nieco gorszą wydajność. Niektóre karty w ogóle nie są dostępne w większym lub mniejszym rozmiarze, np. Lexar Professional microSDXC Gold UHS-II maksymalnie ma 256 GB pojemności, zaś SanDisk microSD ROG Xbox Ally (X) minimalnie ma 512 GB.

Platforma testowa, czyli konsola przenośna Asus ROG Xbox Ally X

Nie będę tu oczywiście opisywał mobilnej konsoli Asus ROG Xbox Ally X, bo kilka miesięcy temu zrobiliśmy jej kompletną recenzję. Najważniejsze z punktu widzenia tego materiału jest to, że ma ona praktycznie normalnego Windowsa – można było uruchomić pulpit Windows wraz z Total Commanderem – a wewnętrzny czytnik kart pamięci jest naprawdę wszechstronny: nie tylko obsługuje karty UHS-II oraz UHS-I, ale też obsługuje tryby DDR dla tych drugich. Jak za chwilę zobaczycie, nie jest to jednak w 100% uniwersalne rozwiązanie, bo niektóre karty nie działają w pełni swoich możliwości. Bardziej to jednak wina tych kart niż kontrolera w tym czytniku, o czym więcej w segmencie o trybach DDR wyżej. Aby zweryfikować, która karta microSDXC działa poprawnie i z pełną wydajnością w konsoli Asusa przeprowadziłem klasyczny test zapisu i odczytu jednego dużego pliku. Drugi wykres to maksimum, jakie te same karty osiągały w optymalnych dla siebie czytnikach (ich nazwy są zamieszczone na wykresach).

Już teraz widać, że niektóre karty nie osiągają pełni swoich możliwości w konsoli Asus ROG Xbox Ally X. Komentarz w szczegółach:

1. Adata Speed Plus microSDXC: wyjątkowo wybredna karta, dosyć dobrze działała z czytnikami Lexara, na pozostałych często są błędy z zapisem i taka też sytuacja wystąpiła w przypadku konsoli Asus ROG Xbox Ally X. Z tego też względu, nie ma wszystkich wyników.
2. Patriot EP DDR200: podobna sytuacja jak wyżej, z tą różnicą, że ta karta lepiej działała z czytnikiem Lexara RW310X niż z oryginalnym, dołączonym w pudełku, wręcz „dedykowanym”, też Patriota. Częsty był niestabilny zapis, potrafi się on pojawić we wszystkich czytnikach, w konsoli Asusa też to było.
3. Samsung Evo Plus 2020: to jedyna karta w teście z oznaczeniem A1 i działająca w podstawowym trybie SDR104 UHS-I. Wydajność zapisu i odczytu dużego pliku jest w porządku, nawet trochę lepsza niż z czytnikiem Samsunga, ale „wagę” tego A1 zobaczycie w czasie instalacji gier.
4. Samsung Evo Plus 2024: nowa generacja tej karty microSDXC i już po relacji odczytu do zapisu widać, że niespecjalnie jest kompatybilna z czytnikiem w konsoli Asusa. Obserwowałem to również w przypadku czytników firm trzecich, o czym świadczy poniżej zamieszczony film.
5. Samsung Pro Plus 2023: aktualna generacja karty „Pro Plus” i tutaj wygląda na to, że ten Samsung całkiem dobrze dogaduje się z konsolą Asusa.
6. Lexar Play microSDXC UHS-I: pewne kłopoty w szybkości zapisu się pojawiły.
7. Kingston Canvas Go! Plus: tutaj również pewien spadek wydajności, ale dużo mniejszy niż w przypadku karty powyżej.
8. SanDisk GamePlay: parametry identyczne jak karty z rodziny Extreme, w konsoli Asusa karta GamePlay radzi sobie bardzo dobrze, co wskazuje na to, że SanDisk zadbał o należytą kompatybilność z konsolą Asusa.
9. SanDisk Nintendo Switch: choć teoretycznie parametry tej karty wynoszą 100/90 MB/s, to najpewniej wynika to stąd, że jest ona przeznaczona dla konsoli Nintendo Switch (1), której czytnik kart microSD tylko tyle obsługuje. W odpowiednim czytniku karta jest równie szybka, co SanDisk GamePlay.
10. SanDisk ROG Xbox Ally: to jest właśnie karta pomyślana pod kątem konsoli Asus ROG Xbox Ally, choć początkowo można odnieść wrażenie, że „pod skórą” kryją się komponenty z SanDiska Extreme Pro, na co wskazują też parametry, to jednak zachowanie obydwu kart w konsoli jest różne, z korzyścią dla tej oznaczonej jako ROG Xbox Ally – w czytniku QuickFlow „gamingowa” karta jest wyraźnie szybsza.

Testy praktyczne kart microSDXC w konsoli przenośnej Asus ROG Xbox Ally

Testy praktyczne polegały na instalacji dwóch gier: Serious Sam 4 (43,7 GB) oraz lżejszej Asphalt Legends (9,41 GB). Sprawdziłem również szybkość ładowania samej gry, jak i poziomu gry.

Najszybsza okazała się karta Lexar Gold UHS-II, co nie powinno dziwić biorąc pod uwagę, że oferuje ona najwyższy transfer. Realistycznie jednak kilka kolejnych kart nie jest daleko za nią, a na czele tego peletonu jest właśnie SanDisk ROG Xbox Ally wraz z kartą Kingstona Canvas Go! Plus. Trzeba też wspomnieć o końcówce stawki w postaci kart microSDXC Adata oraz Patriot: najwyraźniej niestandardowe tryby DDR w sposób wyjątkowy nie dogadują się z konsolą Asus ROG Xbox Ally. Inna sprawa, że w przypadku Adaty potrzebne było kilka prób, by w ogóle grę zainstalować, choć finalnie nie udało się zweryfikować plików – nie było więc szans na uruchomienie gry. Osobną kategorią jest Samsung Evo Plus 2020 (niedostępny już), który potrzebował aż ponad 30 minut na instalację gry Asphalt Legends oraz… prawie 3 godziny na instalację gry Serious Sam 4. Wydajność wielu operacji na mniejszych plikach zdecydowanie nie jest na wysokim poziomie. To pokazuje, że kupno najtańszych kart z oznaczeniem A1 do gier może być naprawdę złym pomysłem.

Warto oczywiście zwrócić uwagę, że instalacja tej samej gry bezpośrednio na SSD zaszytym w konsoli Asusa jest przynajmniej 2,5 razy szybsza. Czego innego mogliśmy się spodziewać, jeśli ten SSD oferuje odczyt na poziomie ~3100 MB/s, kiedy nawet najszybsze karty to samo robią w tempie ~260 MB/s. Inna sprawa, że ten SSD bardzo szybko wyczerpuje bufor SLC i szybkość zapisu potrafi być na poziomie… gorszych kart microSDXC, czego konsekwencje będą widoczne nieco później.

Czas uruchomienia gry Asphalt Legends jakoś zasadniczo nie zależy od modelu zastosowanej karty microSDXC. Niemal wszystkie ładują grę w około 17-17,5 sekundy, za wyjątkiem oczywiście starego już Samsunga Evo Plus czy Karty Patriota EP DDR200. Załadowanie gry bezpośrednio z SSD jest jednak odczuwalnie szybsze. W przypadku gry Serious Sam 4 różnic praktycznie nie ma między kartami za wyjątkiem wcześniej wspomnianych, nawet uruchomienie gry z wewnętrznego SSD nie jest zasadniczo szybsze.

Osobnym tematem może być płynność rozgrywki. Nawet na słabszych kartach microSDXC akurat w tych grach nie odczuwałem, by coś złego działo się w trakcie grania. Nie jest jednak powiedziane, że będą jakieś inne gry, w przypadku których wydajność podsystemu pamięci będzie dużo istotniejsza w trakcie grania.

Na koniec zostawiłem przenoszenie gier pomiędzy wbudowanym dyskiem SSD, a kartą pamięci microSDXC – w jedną, jak i drugą stronę. Normalnie wystarczyłoby sprawdzić jedną grę, ale kilka kwestii w sposób widoczny wpływa na końcowy wynik i uzasadnia szerszy zestaw testów:

1. Wbudowany w konsolę Asus ROG Xbox Ally X nośnik SSD ma stosunkowo mały bufor SLC i najpewniej pamięci QLC, co powoduje że po zapisaniu kilku GB danych jego wydajność spada do około 150-170 MB/s. To mniej, niż niektóre karty microSDXC. W efekcie: w przypadku najszybszej karty przenoszenie gry z microSD na SSD było niemalże wolniejsze od odwrotnego procesu.

1. Wyniki dla przenoszenia gier różnią się od ich instalacji, gdyż finalnie na dysku znajduje się najwyżej kilka naprawdę dużych plików (przykładowo Serious Sam 4 ma jeden plik o wadze 37 GB, kolejny ma 5,8 GB, a następne są już liczone w megabajtach), więc bardziej to przypomina kopiowanie dużych plików. Instalacja w dużo większym stopniu przypomina wiele operacji zapisu i odczytu jednocześnie.
2. Okazuje się, że struktura plików gry Asphalt legends jest inna – więcej małych plików – co miało wpływ na relacje między kartami. Do tego, ta gra jest wyraźnie lżejsza, a przez to przenoszenie gry z microSD na SSD było szybsze, bo rzadziej/później dochodziło do wyczerpania buforu SLC na dysku w konsoli.

Jaką pojemność microSD wybrać?

Na to pytanie należy oczywiście samodzielnie odpowiedzieć, ale biorąc pod uwagę, że konsola Asus ROG Xbox Ally X ma 1 TB przestrzeni na dane, to nie wydaje mi się zasadnym, by rozszerzać jej pamięć o kartę 256 GB. Sens jest raczej dopiero w przypadku karty 512 GB, a to już koszt raczej rzędu 450-550 zł obecnie (ceny są trochę niestabilne). Jeśli dla kogoś wyłożenie 1000, a może nawet 1200 zł na rozszerzenie pamięci w konsoli nie stanowi dużego problemu, to oczywiście warto to rozważyć, także z tego względu, że będzie więcej miejsca np. na nagrania rozgrywek itd.

Którą kartę microSDXC wybrać do konsoli przenośnej Asus ROG Xbox Ally X? Wnioski i opinia

Ten test kart microSDXC dotyczył konsoli Asus ROG Xbox Ally X i jak pokazują wcześniej przedstawione informacje, nie należy bezpośrednio przenosić wyników z tej konsoli na inne urządzenia, także inne handheldy. Mogą one mieć inny kontroler odpowiedzialny za komunikację z kartami pamięci, co wpłynie na ich wydajność. Choć najszybszą kartą okazał się Lexar Gold UHS-II właśnie z powodu tego, że kontroler obsługuje tego typu microSD, to jest to bardzo droga karta (~600 zł za 256 GB), do tego dostępna najwyżej w pojemności 256 GB, co wyklucza sensowność jej zakupu.

Najbardziej sensownym wyborem do mobilnej konsoli Asusa jest… przeznaczona do niej karta SanDisk ROG Xbox Ally (X). Co ważne, jej wydajność jest realistycznie nawet wyższa niż obiecuje producent! Z czytnikiem SanDiska QuickFlow osiągnęła stabilne ~230 MB/s w rzeczywistym odczycie (żaden Crystal Disk Mark). Zdaje się, że pod spodem jest najnowszy SanDisk Extreme Pro… Za wersję o pojemności 512 GB trzeba obecnie zapłacić ~520 zł, co na tle segmentu jest bardzo atrakcyjną ofertą. Do tego, ta karta ma bardzo dobrą kompatybilność z innymi urządzeniami. Sprawdziłem ją w kilku innych hostach, np. kamery, aparaty, czytniki i zachowywała się należycie.

Dobrą opcją może też być Kingston Canvas Go! Plus. Kosztuje podobne pieniądze, aczkolwiek jest wolniejszy od wymienionej wyżej karty SanDisk ROG Xbox Ally (X). To po prostu najszybsza karta z reszty stawki. Niestety jest on dosyć wybredny jeśli chodzi o kontrolery hostów/czytników i w wielu przypadkach wydajność jest redukowana do podstawy UHS-I (~90 MB/s). Bez czytnika Kingstona MLPM nie próbować.

Korzystną propozycją jest też karta microSDXC SanDisk Gameplay. Nie jest ona najszybsza, plasuje się raczej pośrodku stawki, ale jest to jedna z najtańszych propozycji w pojemności 512 GB jak i 1 TB. Dobrze dogaduje się z konsolą Asus ROG Xbox Ally X, jak i wieloma innymi kontrolerami/czytnikami, czego nie można powiedzieć np. o konkurencyjnym cenowo Samsungu Evo Plus. Ten najlepiej czuje się w połączeniu z czytnikiem… którego można kupić w zasadzie tylko wraz z wyższą serią kart Samsunga, np. Pro Plus lub Pro Ultimate.

Przyszłość?

Przyszłością niewątpliwie jest standard microSD express, pozwala on już dziś osiągać zawrotny transfer ~750 MB/s (rzeczywista szybkość odczytu). Ceny nie są już przerażające (na tle rynku), ale to bardziej z tego powodu, że „normalne” karty mocno zdrożały ostatnio. Są z nimi tylko dwa „problemy”. Po pierwsze: trzeba mieć kompatybilny czytnik/hosta, aby wykorzystać pełne możliwości SD express. Póki co poza konsolą Nintendo Switch 2 i czytnikami producentów tych kart ciężko wskazać urządzenia mogące w pełni wykorzystać potencjał tych kart. Po drugie: reklamowana, wysoka szybkość zapisu (typu 600 MB/s) jest dostępna przez literalnie kilka-kilkanaście sekund, później spada w okolice bardzo szybkich kart UHS-I/II (~200 MB/s). To dokładnie ta sama sytuacja, co w przypadku SSD, które obecnie mamy w komputerach: niby „do 7400 MB/s”, ale po kilkunastu, czasem kilkudziesięciu sekundach zapis spada do 2000, ewentualnie 1000, a czasem nawet ~200 MB/s – przykłady jak to wygląda w praktyce możecie zobaczyć w polecanych SSD do konsoli PlayStation 5. Wszystko to zasługa bufora SLC, który przez ten krótki czas może „oszukać” i pozwolić na zapis płytki, ale szybki, ale później trzeba jednak sięgnąć głębiej, co już kosztuje wydajność. Nie zmienia to faktu, że wycisnąć ~750 MB/s (odczyt) z elektroniki o powierzchni 1 cm2 i pojemności 1 TB jest czymś doprawdy imponującym.