Encyklopedia Gier Top Gry Daty premier Beta testy Screeny Redakcja poleca Katalog firm Słownik PC PS4 PS3 Xbox One Xbox 360 Switch Andro iOS

Square Enix

Firma producent wydawca

Square Enix to jeden z największych producentów i wydawców w branży gier wideo. Firma powstała w 2003 roku w wyniku połączenia Square oraz Enix. Choć jej centrala znajduje się w Tokio, w jej skład wchodzą podmioty ulokowane również w Europie, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie oraz Chinach. Wśród marek, do których prawa posiada Square Enix, znajdują się: Final Fantasy, Dragon Quest, Deus Ex oraz Tomb Raider. Produkcje Square Enix są dostępne niemal na każdej platformie – od komputerów osobistych i konsol, aż po urządzenia mobilne.

Square Enix jako producent gier

Square Enix prowadzi wewnętrzną działalność deweloperską, a także zrzesza studia deweloperskie z całego świata; wśród nich można znaleźć zarówno zespoły utworzone przez sam koncern, jak i ekipy, które rozpoczynały jako niezależne firmy, a dopiero z czasem zostały wchłonięte przez japońskiego wydawcę. Obecnie pod skrzydłami Square Enix funkcjonują następujące podmioty:

  1. Visual Works (odpowiedzialne za produkcję filmów CGI);
  2. Taito Corporation (zajmujące się rozwojem marek Space Invaders, Bubble Bobble i Groove Coaster);
  3. Square Enix Mobile Studio (dywizja odpowiedzialna za gry mobilne);
  4. Beautiful Game Studios (rozwijające markę Championship Manager);
  5. Crystal Dynamics (amerykańskie studio znane głównie dzięki serii Tomb Raider);
  6. Eidos Montreal (kanadyjski zespół, który dostarczył między innymi gry z cyklu Deus Ex oraz Thiefa);
  7. Eidos Shanghai (chiński zespół zajmujący się outsourcingiem);
  8. Hippos Lab (ekipa tworząca gry mobilne);
  9. Square Enix Montreal (studio zajmujące się tworzeniem mobilnych gier spod szyldu GO);
  10. Tokyo RPG Factory (studio zajmujące się tworzeniem oldskulowych jRPG-ów);
  11. Studio Istolia (japońskie studio założone w lutym 2017 roku);
  12. Luminous Productions (jeszcze jedno japońskie studio założone w marcu 2018 roku).

Na przestrzeni lat pod skrzydłami Square Enix znajdowały się również inne studia deweloperskie, takie jak zamknięte w 2003 roku Eidos Hungary (wcześniej Mithis Entertainment), rozwiązane cztery lata później UIEvolution, Smileworks (które do 2015 roku tworzyło gry na urządzenia mobilne) oraz IO Interactive (któremu w 2017 roku udało się odzyskać niezależność).

Square Enix jako wydawca gier

Square Enix opiera swoją działalność wydawniczą przede wszystkim na własnych produkcjach. W katalogu japońskiego giganta można jednak znaleźć również pozycje tworzone przez studia zewnętrzne, jak choćby: seria Life is Strange, Nier: Automata, cykl Just Cause oraz Batman: Arkham Asylum. Poza tym w 2013 firma uruchomiła program Square Enix Collective, poprzez który pomaga niezależnym deweloperom w wydawaniu ich dzieł; dzięki niemu do sprzedaży trafiły między innymi Children of Zodiarcs, Deadbeat Heroes, Tokyo Dark, Black The Fall oraz The Turing Test.

Historia Square i Enix oraz fuzja firm

Square

Historia Square rozpoczęła się w 1983 roku, kiedy to japońska firma Den-Yu Sha, zajmująca się produkcją linii wysokiego napięcia, utworzyła nową dywizję skoncentrowaną na grach wideo. W przeciwieństwie do ówczesnych standardów, produkcje Square miały być tworzone nie przez jedną osobę, lecz odrębnych deweloperów zajmujących się grafiką, programowaniem czy wreszcie warstwą fabularną, co odpowiadało wizji jej szefa – Masafumiego Miyamoto. Na pierwsze gry nie trzeba było długo czekać, gdyż w 1984 roku na komputerach NEC PC-8801 zadebiutowało The Death Trap, a także jego sequel, czyli Will: The Death Trap II; jako ciekawostkę należy dodać, że odpowiadał za nie Hironobu Sakaguchi, który później miał zasłynąć jako twórca bestsellerowej serii Final Fantasy. Rok później Square zaznaczyło swoją obecność na konsoli Nintendo Entertainment System, tworząc konwersję gry Thexder.

Rok 1986 przyniósł pierwszą wielką zmianę w historii firmy, gdyż wówczas Square oddzieliło się od swojej firmy-matki, stając się w pełni niezależnym podmiotem; wówczas również Sakaguchi stał się pełnoprawnym pracownikiem firmy. Nie był to jednak dobry rok dla Square – produkcje stworzone przez tę firmę nie odniosły sukcesu, co dało początek legendzie, wedle której kolejne dzieło Sakaguchiego miało zawdzięczać swój tytuł temu, że stanowiło dla Square swoiste „być albo nie być”. Final Fantasy (ang. Ostatnia fantazja) z 1987 roku było japońską grą RPG, zainspirowaną przez bestsellerowe Dragon Quest od Enix. Tytuł odniósł upragniony sukces, trafiając w ręce czterystu tysięcy graczy, co pozwoliło firmie spoglądać w przyszłość z optymizmem i snuć plany nie tylko dalszej ekspansji, lecz także nawiązania otwartej walki ze swoim bezpośrednim konkurentem, czyli wyżej wspomnianym Enix.

Nie chcąc polegać wyłącznie na nowo powstałej marce Final Fantasy, w kolejnych latach Square tworzyło inne tytuły, na czele ze słynnym Chrono Triggerem czy popularnymi Secret of Mana oraz Front Mission; pomimo że wiele z nich zyskało status kultowych, nie dorównały popularnością serii Sakaguchiego. Mimo wszystko w ten sposób firma ugruntowała swoją pozycję jako producent wysokiej jakości jRPG-ów.

Do 1994 roku będący oczkiem w głowie Square cykl Final Fantasy doczekał się sześciu odsłon, z których każda zadebiutowała na konsolach Nintendo. W kolejnych latach japońska firma postanowiła jednak skoncentrować się na tworzeniu tytułów przeznaczonych na platformy wyposażone w napędy CD, a nie jak do tej pory – w czytniki kartridżów. Powodem takiego stanu rzeczy była nie tylko większa pojemność tego nośnika, lecz również mniejsze koszty produkcji. Jedną z pierwszych takich gier było Final Fantasy VII z 1997 roku, które, choć początkowo powstawało z myślą o konsoli Nintendo 64, ostatecznie trafiło na PlayStation, zapisując się złotymi literami na kartach historii gier wideo; dzięki sprzedaży niemal dziesięciu milionów sztuk tej produkcji, stała się ona drugą najpopularniejszą pozycją na pierwszej konsoli Sony.

Przez kolejne lata firma podążała wcześniej wyznaczoną ścieżką, rozwijając swój bestsellerowy cykl oraz inne popularne serie (przykładowo Chrono Trigger doczekał się kontynuacji zatytułowanej Chrono Cross), a także tworząc zupełnie nowe marki, jak choćby Xenogears i Parasite Eve. Niemniej na początku 2001 roku odnotowano straty, co popchnęło Square do przeprowadzenia szeroko zakrojonej restrukturyzacji; jej pokłosiem była degradacja Sakaguchiego ze stanowiska wiceprezesa na producenta wykonawczego.

Pomimo że już od 2000 roku mówiło się o tym, iż firma może połączyć siły ze swoim konkurentem – Enix – dopiero finansowa porażka, jaką był film Final Fantasy: The Spirits Within, popchnęła ją do wykonania tego kroku. Nim jednak tak się stało, podjęto inne działania mające na celu poprawę kondycji finansowej Square; w 2001 roku sprzedano 18,6% udziałów firmie Sony, a później wydano ciepło przyjęte przez graczy Final Fantasy X oraz Kingdom Hearts. Dopiero kiedy japońskiemu wydawcy udało się wyjść na prostą, oficjalnie rozpoczęto proces fuzji z firmą Enix, który dobiegł końca 1 kwietnia 2003 roku.

Enix

Firma Enix została założona w 1975 roku pod nazwą Eidansha Boshu Service Center; dopiero w 1982 roku została przemianowana na Enix Corporation i weszła na rynek gier wideo (wcześniej zajmowała się między innymi wydawaniem tabloidów). Pierwszą produkcją, która trafiła do sprzedaży jej nakładem, było Love Match Tennis, natomiast kolejna to Door Door opracowane przez Koichiego Nakamurę, który później miał zostać jednym z głównych programistów Enix. W odróżnieniu od Square stawiającego na wewnętrzne studia deweloperskie, omawiana firma opierała się na usługach zewnętrznych zespołów; jednym z nich była ekipa Chunsoft, która w 1986 roku dostarczyła bestsellerowe Dragon Quest, w samej Japonii kupione przez półtora miliona graczy.

Produkcja dała początek bestsellerowej serii, jednak podobnie jak Square, Enix nie zamierzało opierać swojej działalności wyłącznie na niej. Dlatego też na przestrzeni kolejnych lat wydawała nie tylko jej następne odsłony, lecz także inne produkcje, na czele z popularnymi cyklami Star Ocean oraz Grandia. Warto odnotować, że w przeciwieństwie do swojego konkurenta, Enix nie postawiło wyłącznie na gry wydawane na płytach CD, tworząc również tytuły przeznaczone na wyposażoną w czytnik kartridżów konsolę Nintendo 64.

W 1999 roku firma odnotowała straty, co było spowodowane opóźnieniem premiery Dragon Quest VII; kolejny cios jej budżetowi zadało przesunięcie daty japońskiego debiutu Dragon Quest Monsters II. W 2002 roku firma ogłosiła plany połączenia ze Square, co ostatecznie doszło do skutku rok później.

Fuzja firm i powstanie Square Enix

Niektórzy udziałowcy sprzeciwiali się połączeniu Square oraz Enix, głównie ze względu na odmienne podejście do tworzenia gier wideo – podczas gdy Square stawiało na swoje wewnętrzne zespoły, Enix opierało swoją działalność na tak zwanym „outsourcingu”. 1 kwietnia 2003 roku, a więc w dniu, w którym powołano do życia Square Enix, 80% pracowników firmy stanowili ludzie, którzy wcześniej tworzyli gry pod sztandarem Square. Poza tym fuzja doprowadziła do przeniesienia siedziby firmy do tokijskiej dzielnicy Shibuya.

Square Enix dysponujące prawami do bestsellerowych marek (jak Final Fantasy, Dragon Quest, Star Ocean czy Front Mission) na przestrzeni kolejnych lat prowadziło dalszą ekspansję, tworząc nowe zespoły i przejmując zewnętrzne podmioty. W 2004 roku podjęto decyzję o wkroczeniu na rynek gier mobilnych, jednak utworzony wówczas zespół UIEvolution przetrwał zaledwie trzy lata; w 2008 roku jego miejsce zajęła ekipa Square Enix MobileStudio. Poza tym w styczniu 2005 roku otwarto chiński oddział Square Enix, z kolei we wrześniu pod skrzydłami firmy znalazło się Taito, czyli twórca i wydawca takich hitów, jak Space Invaders czy Bubble Bobble. W sierpniu 2008 roku Square Enix przygotowywało się nawet do przyjaznego przejęcia Tecmo, co jednak spotkało się ze sprzeciwem ze strony drugiej z wymienionych firm (która ostatecznie połączyła się z Koei).

Historia Eidos Interactive i przejęcie przez Square Enix

Eidos Interactive to największy podmiot przejęty przez Square Enix. Firma została założona pod nazwą Antocrown w 1984 roku, jednak po dwóch miesiącach została przemianowana na Domark. Pierwszą produkcją sygnowaną jej logo była Eureka! autorstwa Iana Livingstone’a, który zasilał jej szeregi aż do 2013 roku. Wśród gier, które do 1996 roku trafiły na sklepowe półki nakładem Domarku, na szczególną uwagę zasługuje cykl Championship Manager.

W 1996 roku Domark został wykupiony przez Eidos Public Limited Company, wraz z firmami Simis oraz Big Red Software, które niedługo później zostały do niego przyłączone, by razem stworzyć Eidos Interactive. Kolejnym krokiem do przodu był zakup firmy CentreGold, a wraz z nią – studiów Silicon Dreams Studio oraz Core Design; ostatni z wymienionych zespołów pracował wówczas nad grą Tomb Raider, która miała trafić do sprzedaży kilka miesięcy później. Owa produkcja odniosła spektakularny sukces, dając początek serii, na której Eidos Interactive w dużej mierze opierało swoją działalność przez kolejne lata. Z czasem jednak popularność tego cyklu zaczęła słabnąć, co w połączeniu z niewystarczającymi wynikami sprzedażowymi innych gier sprawiło, że Eidos Interactive z roku na rok znajdowało się w coraz gorszej kondycji finansowej.

W marcu 2005 roku Eidos Interactive otrzymało propozycję przejęcia od Elevation Partners (założonej przez Johna Riccitiello, czyli ówczesnego prezesa Electronic Arts), a także od SCi; ostatecznie zdecydowano się przystać na propozycję drugiej z wymienionych firm, co pociągnęło za sobą szeroko zakrojoną restrukturyzację. W lutym 2007 roku powołano do życia studio Eidos Montreal, któremu powierzono pieczę nad marką Deus Ex. Choć wśród tytułów wydawanych przez Eidos Interactive w kolejnych latach nie brakowało reprezentantów popularnych marek, firma nie ustrzegła się przed kolejnymi problemami finansowymi. W 2009 roku Eidos Interactive zostało przejęte przez Square Enix i połączone z europejskim oddziałem firmy, tworząc Square Enix Europe.